ماکس لندر

Linder, Max

بازیگر، کارگردان (1883، کاورن - فرانسه؛ 1925)

با نام گابریل ماکسیمیلیان لوویل به دنیا آمد. در هفده سالگی مدرسه را رها کرد و پس از آن که در کنسرواتور بورد و فن بیان و نمایش آموخت، در تآترهای همان شهر در نقش های کوچک ظاهر شد. در سال 1904 به پاریس رفت و در ملودرام های تآتر لامبیگو نقش هایی را به عهده گرفت. سال بعد، با نام ماکس لندر بازی در فیلم های پاته را آغاز کرد و به مدت سه سال، روزها با نام ماکس لندر در استودیوهای فیلم سازی و شب ها با نام اصلی بر روی صحنه های تآتر به فعالیت پرداخت. در 1908 به کمدینی مشهور و بین المللی بدل شد و بیش تر فیلم هایش را خود کارگردانی کرد. در همین دهه در صحنه ی تآترهای برلین، اسپانیا و روسیه حضور یافت. در 1914، حین خدمت در ارتش فرانسه در جبهه، بر اثر استشمام گازهای شیمیایی آسیب های سخت دید. پس از بازگشت دوباره به دنیای سینما، در حالی که محبوبیت پیشین خود را از دست داده بود، دعوت کمپانی اسانی را پذیرفت و به امریکا رفت. در چند کمدی به ایفای نقش پرداخت و در 1921 یک کمپانی فیلم سازی در هالیوود تأسیس کرد. در 1925 به دنبال شکست های پی در پی فیلم هایش و با قبول این که دوره ی او به سر رسیده، هم راه با همسرش دست به خودکشی زد.

لندر یک دهه پیش از مرگش، به عنوان یکی از محبوب ترین کمدین های سینما در سراسر جهان شناخته می شد. تأثیر عمیق او بر یک نسل کامل از کمدین های عصر صامت انکارنشدنی بود و چارلی چاپلین او را مراد خود می دانست. ستایش دائمی چاپلین از لندر، نام او را زنده نگه داشته، اما عدم دسترسی به آثارش، تا حدی شهرتش را در سایه ی فراموشی قرار داده است. خوشبختانه از دهه ی 1960 به این سو، بسیاری از صدها فیلم بلند و کوتاه او پیدا شدند و تاریخ نویسان سینما و دیگر تماشاگران با ارزیابی مجدد آثارش، که بالغ بر پانصد فیلم می شود، بر نقش او در تکامل و پیش رفت هنری کمدی در سینما صحه گذاشتند. لندر کمدی خود را بر شخصیت بنا کرده بود: مؤدب، بانزاکت، خوش صورت و گیج و مبهوت. و همیشه با لباس شب، کلاه سیلندری، شنل اپرا و یک عصا جلوی دوربین ظاهر می شد. در شیوه ی بازیگری بی شتاب او، خون سردی سرچشمه و اصل شوخی ها بود و کمدی او مخالف مکتب کمدی مک سنت و هم سو با فیلم های هال روچ طبقه بندی می شد. لندر یک مؤلف به تمام معنا بود. فیلم نامه ی تقریباً همه ی فیلم هایش را نوشت، آن ها را کارگردانی و تهیه کرد و در مقام کارگردان، آن چه را می توان عنوان جذابیت فرانسوی در کار با حقه های دوربین و جلوه های ویژه بر آن نهاد، به دنیای سینما عرضه کرد. در ماکس و سگش پرده را به سه قسمت تقسیم کرد تا مکالمه ی تلفنی میان «ماکس» و سگ را نمایش دهد. در سه تفنگچی، که هزل سه تفنگدار داگلاس فربنکس بود، لندر از تکنیک های «حرکت آهسته» و زاویه ی دوربین های افراطی، و به ویژه دو نمای از بالای سر بهره گرفت و در بدشانسی هفت ساله، دقت و ابتکار او در صحنه ای بروز می یابند که خدمت کار او یک آینه ی قدی را می شکند و برای مخفی کردن این واقعه، انعکاس حرکات لندر را در آینه به عهده می گیرد. این فکر، بعدها در کمدی های دیگر و توسط کمدین هایی مثل برادران مارکس، لوسیل بال، باب هوپ و دیگران، به کار گرفته شد و با موفقیت بسیار نیز روبه رو شد اما پس از جنگ جهانی اول، فیلم های لندر مورد بی توجهی قرار گرفتند و بسیاری از آن ها به فراموشی سپرده شدند؛ هر چند هیچ اثری از شمار زیادی از آن ها باقی نمانده است.

از فیلم ها (به عنوان بازیگر):

1905 - نخستین معرفی کی دانشجو (گاسنیه)؛ 1906 - به دار آویخته (گاسنیه)، قاچاقچی ها (نونگوئه)؛ 1907 - مرگ یک گاوباز (گاسنیه)، یک زندگی نکبت بار (نونگوئه)؛ 1908 - ملاقات غیرمنتظره (مونکا)؛ 1909 - مرد جوان کوچک (گاسنیه)، یک دختر جوان رُمانتیک (گاسنیه)، اقدام زیرکانه (گاسنیه)، شروع کار یک قایقران (گاسنیه)، قایقران مادرزن (مونکا)؛ 1910 - ماکس به اسکی می رود (گاسنیه)، ماکس هوانورد (نونگوئه)، ماکس قهرمان بوکس (نونگوئه)، ماکس و زن سیاه پوست زیبا (نونگوئه)، ماکس و کلانسی آشتی می کنند (نونگوئه)، ماکس و آتش مقدس (نونگوئه)، ماکس هیپنوتیسم شده (نونگوئه)، ماکس ازدواج نخواهد کرد (نونگوئه)، ماکس ازدواج می کند (نونگوئه)؛ 1919 - کافه ی کوچک (برنار) (+ هف)؛ 1920 - آتش مقدس (دیامان برژه)؛ 1923 - کمک! (گانس)،

(به عنوان بازیگر، کارگردان):

1911 - ماکس در خانواده اش (+ ف.)، ماکس سرگرم است (+ ف.)، ماکس و الاغش (+ف.)، ماکس دوئل می کند، ماکس قربانی گنه گنه، ماکس می خواهد کار تآتر بکند (+ف.)، ماکس و جین در ماه عسل (+ف)، ماکس آزاد می شود (+ف.)، ماکس و دختر رنگرز (+ ف.)؛ 1912 - ماکس راهزن، به خاطر عشق، چمدان عروسی (+ ف.)، ماکس معلم تانگو (+ف.)، ماکس و زن ها (+ ف.)، آرامش در مزرعه (+ ف.)، انتقام خدمت کار (+ف.)، ماکس به خاطر عشق سوارکار می شود (+ ف.)، ماه عسل در اسپانیا (+ف.)، ماکس و حسن تفاهم (+ ف.)، رمان ماکس (+ ف.)، ماکس و سگش (+ف.)؛ 1913 - چگونه ماکس به سفر دور دنیا می رود (+ ف.)، ماکس و نامه ی عاشقانه (+ ف.)، ماکس به تعطیلات می رود (+ ف.)، آدم ربایی در قایق موتوری (+ ف.)، ماکس دچار تنگی نفس (+ف.)، رقابت ماکس (+ ف.)، تصادف و عشق (+ ف.)، کلاه ماکس (+ف.)؛ 1914 - ماکس شعبده باز (+ ف.)، مزاحم کلفت خودت نشو، ماکس و شوهر حسود (+ ف.)، ماکس پزشک ناخواسته (+ ف.)، ماکس قیافه می گیرد (+ ف.)؛ 1915 - ماکس باید بند ببندد (+ ف.)، ماکس و جاسوسان (+ ف)؛ 1916 - ماکس و دستی که می گیرد (+ ف.)، ماکس میان دود و آتش (+ ف.)؛ 1917 - ماکس در امریکا (+ ف.)، ماکس طلاق می خواهد (+ ف.)، ماکس در یک تاکسی (+ ف.)؛ 1921 - زن من باش (+ ف.)، بدشانسی هفت ساله (+ ف.)؛ 1922 - سه تفنگچی (+ ف.)؛ 1924 - سلطان سیرک (فقط هک، +ف.).